E1b>V13 – staroafrički | Neolit-Evropljani

Autor: Usame Zukorlić

Uvod

Haplogroup E-V13 je jedina linija koja doseže najviše frekvencije izvan Afrike. U stvari predstavlja oko 85% evropskih E-M78 hromosoma sa kliničkim obrascem raspodjele frekvencija od poluotoka južnog Balkana (19,6%) do zapadne Evrope (2,5%). Ista haplogrupa prisutna je i na nižim frekvencijama u Anatoliji (3,8%), Bliskom Istoku (2,0%) i Kavkazu (1,8%). U Africi je haplogrupa E-V13 rijetka, primjećuje se samo u sjevernoj Africi niskom učestalošću (0,9%). (Cruciani idr. 2007)

Drugo ime za E1b-V13 je E1b1b1a1b1a.

hp	opis	YCAIIa	YCAIIb	DYS413a	DYS413b	DYS19	DYS391	DYS393	DYS439	DYS460	DYS461	A10
Sve E-V13	modalni	19	21	23	24	13	10	13	12	9	10	13

Porijeklo haplogrupe

Porijeklo

Hipoteza je da su nosači E-M78 lišeni mutacije V13 napustili Afriku i da se koalescen dogodio kasnije na Bliskom Istoku / Anatoliji. Podaci govore da su se zapadnoazijski nosači V13 proširili u Evropi najranije prije 5300 godina. (Cruciani idr. 2007)

Nastanak

Po nekim autorima E-V13 je nastala u nadašnjoj Grčkoj ili južnom Balkanu, a njegova prisutnost na ostatku Sredozemlja vjerovatno je posljedica grčke kolonizacije (Sarno 2014, Primorac 2011, King 2011)

Najpouzdaniji scenarij je da je E-V13 nastao u zapadnoj Aziji prije otprilike 10 hiljada godina, i iako tamo nije raširena, nalazi se na primjer u visokim razinama (> 10% muške populacije) na kiparskim i kiparskim linijama Turaka . (Cruciani idr. 2007)

Naseljavanje Balkana (prije 5000 p.n.e.)

TMRCA evropskog V13 je prije 4700–4000 godina. Filogenetska analiza sugerira da se evropska v13 proširila Evropom sa Balkana u „brzoj demografskoj ekspanziji“. (Cruciani idr. 2007)

Mapa Bošnjačkog DNK projekta kreirana na osnovu baze Starih DNK pronalazaka. U periodu između 6000 i 5500 godina prije nove ere, kao i u periodu prije njega nije pronađen ni jedan DNK uzorak koji je pripadao E1b1b-V13 haplogrupi. U tom periodu se ova haplogrupa nalazila negdje na Levantu ili među neolitskom populacijom

Prodorom neolitske populacije u Evropu u periodu od 5500 do 5000 godina p.n.e. se po prvi put javlja E1b1b haplogrupa i to predačka grana od V13 i na prostoru Katalonije V13 identična onoj na Balkanu

Popis arheoloških nalazišta prije nove ere

• Analizom kostiju sa jednog starog nalazišta u Španiji starog 7000 godina nađeni su pripadnici ove haplogrupe sa velikim podudaranjem u današnjem stanovništvu Sandžaka, Kosova, Albanije, Bosne, Srbije i Crne Gore. To dokazuje da su pripadnici haplogrupe E-V13 bili dio rane evropske kulture (Lacan 2011)
• Uzorak se nalazi na arheološkom lokalitetu pećina Zemunica kod sela Bisko neposredno istočno od grada Splita. Datira iz “Impreso kulture” 6005-5785 prije nove ere. (Mathieson 2017)
• Jedna E-M78 iz kulture Sopot u Mađarskoj (5000-4800 p.n.e.) (Hay 2018, Eupedia)

Podgrane i širenje haplogrupe

Širenje sa Balkana Mediteranom (5300 p.n.e.)

Battaglia i dr. (2008) sugeriraju da je prvo veće širenje E-V13 s Balkana možda u smjeru Jadranskog mora se dogodila sa kulturom Impresa (Cardium Pottary) za koju se procjenjuje da je postojala do oko 5300 godina p.n.e. Nalaz E-V13 u Španiji podržava ovaj prijedlog.

José-Manuel Benito Álvarez – Mapa Kardijeve keramike (donji neolitik, 6. i 5. milenijuma prije nove ere)

Migracije u Centralnu Evropu (nakon 5300 p.n.e.)

Cruciani i sur. (2007) sugeriraju da je kretanje izvan Balkana možda novije nego prije 5300 godina. Smatraju da je “širenje haplogrupa E-V13 i J-M12 izgledalo uglavnom nakon riječnih plovnih puteva koji spajaju južni Balkan sa sjevernom i srednjom Evropom”. Peričić i dr. (2005) predlaže rijeke Vardar-Morava-Dunav kao mogući put širenja neolita u središnju Evropu. Bird (2007) predlaže još novije raseljavanje s Balkana, u vreme Rimskog carstva.

Asimilacija V13 u Indoevropljane i njena ekspanzija (nakon 3500 p.n.e.)

Danas je E-V13 jedina mediteranska haplogrupa koja je dosljedno otkrivena širom Evrope, čak i u Norveškoj, Švedskoj, Finskoj i baltičkim zemljama, kod kojih je upadljivo odsustvo drugih neolitskih haplogrupa poput G2a (indoevropske G2a3b1), J1 i T (osim u Estoniji). Međutim, pošto je G2a jedina haplogrupa koji je dosljedno pronađena u svim neolitskim nalazištima testiranim do sada u Evropi, odsustvo neolitske G2a u zemljama Skandinavije i Baltika implicira da nijedna neolitska haplogrupa tamo nije preživjela, a samim tim da ni tamošnja E-V13 ne potiče iz doba neolita u tom regionu. (Hay 2018, Eupedia)

Svi pripadnici V13 danas u Evropi potiču od kasnijeg zajedničkog pretka koji je nosio STS5856 mutaciju. Taj predak bi trebalo da je živio prije oko 4.100 godina, tokom bronzanog doba. (Hay 2018, Eupedia)

Za samo nekoliko vijekova, vrlo slabo raširena E-V13 haplogrupa je doživjela proces širenja da bi se pretvorila u jednu od najrasprostranjenijih evropskih haplogrupa dosežući daleko izvan granica same Evrope, također se šireći po istočnom obodu Mediterana, Kavkazu, Kurdistanu, Iranu, pa čak i Sibiru. (Hay 2018 Eupedia)

Jedino migracije Pra-indoevropljana tokom bronzanog doba bi mogle da objasne njeno tako brzo i dalekosežno širenje. Trenutno je najlogičnije objašnjenje da se E-V13 razvila iz E-M78 u centralnoj i istočnoj Evropi tokom neolita i bila stopljena sa R1a i R1b Pra-indoevropljanima u vrijeme kada su napuštali Pontsku stepu osvajajući ostatak Evrope. (Hay 2018, Eupedia)

Budući da se danas E-V13 pronalazi kod pripadnika obje populacije, vjerovatno je bila asimilovana u oblasti Pontske stepe ili veoma blizu nje (recimo, u Tripoljskoj kulturi, oko zapadne Ukrajine, Moldavije i Rumunije) ili na raskrsnici između te dvije populacije u centralnoj Evropi (oko Češke). (Hay 2018, Eupedia)

Indoevropska disperzija E-V13 podgrana ne samo da bi objasnila zašto je E-V13 prisutna na mjestima kao što su Finska, sjeverozapad Rusije ili Sibir, gdje su neolitski farmeri imali zanemarljiv uticaj, nego i zašto E-V13 tako upadljivo nedostaje u Baskiji i (centralnoj) Sardiniji, u dva regiona Evrope sa najvećim porijeklom stanovništva iz neolita. Sardinija je ujedno i jedini dio Evrope gdje je porijeklo stanovništva od stepskih naroda bronzanog doba praktično nepostojeće. Nizak procenat E-V13 u primorskom dijelu Sardinije bi se bolje objasnio novijim naseljavanjima Rimljana na ostrvo, ili čak Gota, koji su se također naselili na Sardiniji. (Hay 2018, Eupedia)

Prisustvo E-V13 na Bliskom istoku

Prisustvo E-V13 na Bliskom istoku moglo bi se objasniti izuzetno dugim prisustvom Grčke u istočnom Mediteranu iz vremena Aleksandra Velikog do kraja vizantijske dominacije nad tim regionom tokom srednjeg vijeka. Bilo bi nezamislivo da preko 1.500 godina helenizacije i vizantijske vlasti u Anadoliji i Levantu ne ostavi nikakav genetski trag. U Anadoliji, E-V13 se pronalazi uglavnom u zapadnom dijelu, regionu koji je nekada pripadao drevnoj Grčkoj. Odsustvo E-V13 u centralnoj Anadoliji ne ide u prilog tezi o neolitskim poljoprivrednicima. (Hay 2018, Eupedia)

Teoretska putanja kretanja podgrana V13 zasnovana na rezultatima FTDNA laboratorije u projekciji Scaledinovation-a uz distribuciju V13 u sadašnjosti po državama u skladu sa naučim radovima.

Podgrane V13

Porijeklo današnje balkanske E-V13

Naučnici još uvijek nisu donijeli jasan zaključak o porijeklu balkanskih grana E-V13 haplogrupe.

Međutim, shodno tome da većina E-V13 podgrana koje su indentificirane na Balkanu pronađene su i na Balkanu i širom Evrope sa TMRCA prema Yfull koji često ne prelazi 1300 godina, što nam sugeriše da je većina E-V13 grana sa Balkana doseljena u periodu nakon 1500 god. p.n.e., vjerovatno iz izdvajanjem Ilirske kulture iz Halštatske kulture (800.-500. p.n.e. ili čak Kulture polja urni (1300-800 p.n.e.) u Centralnoj Evropi. Slabost ove teze se ogleda isključivo u nedostatku arheogenetskih pronalazaka u pomenutim kulturama u Centralnoj Evropi.

Nije isključeno da su neke balkanske grane postojale na Balkanu prije tog periodu, a da su se neke doseljavale i dugo nakon tog perioda, asnishodno TRMCA, grane za koje se to može pretpostaviti su vrlo malobrojne.

Popis arheoloških nalazišta u novoj eri

• Uzorak R107 sa lokaliteta Crypta Balbi u Italiji, datira iz kasnoantičkog perioda tj. 400.-600. godine n. e. (Antonio idr. 2019)

Antički Rimljani

• Arheološko nalazište posmrtnih ostataka Gota na arheološkom lokalitetu Collegno kod Turina u sjevernoj Italiji iz 6. stoljeća n. e (Amorim 2018)

• Vizigot iz Girone u Kataloniji, Španiji, pozitivan na haplogrupu E1b1b1a1b1a (V13>Z16242) iz 500-600. g. n. e. (Olalde 2019)

Goti (Vizigoti, Ostrogoti)

• Avarski uzorak “SzK/239” sa lokaliteta Székkutas-Kápolnadűlő u Mađarskoj. Datira iz perioda između 650/660. i 670/675. godine. Pozitivan na V13 (Neparáczki idr. 2017)

Avari

• Madžarski uzorak K2/6 sa lokaliteta Karos u Madžarskoj. Datira iz perioda između 895. godine i sredine 10. stoljeća. Pozitivan na V13. (Neparáczki idr. 2017)

Mađari

Sedam mađarskih poglavara stižu u Karpatski bazen. Detalj iz ciklorame Árpáda Fesztyja (1856-1914) pod nazivom Dolazak Mađara. Izvor: Wikimedia Commons.

• Uzorak VK362 sa lokaliteta Bogøvej na ostrvu Langeland u Danskoj. Datira iz Vikinškog doba, 10. stoljeće n. e. (Margaryan et al. 2019)
• Uzorak VK474 iz Kopparsvika na ostrvu Gotland u Švedskoj. Pripada vikinškoj provenijenciji i datira iz perioda između 900. i 1050. godine n. e. (Margaryan et al. 2019)

Vikinzi

Lijevo: Gradovi u Skandinaviji za vrijeme Vikingškog doba (793-1066. n. e.) Izvori: Wikimedia Commons.

• Polabski Slaven sa lokaliteta Usjedom u Mecklenburg-Vorpommernu u sjevernoj Njemačkoj, iz 13. stoljeća. Pozitivan na E1b1b-M215 (vjerovatno V13) (Freder 2010)

Polabijski Slaveni

• Uzorak R1219 sa lokaliteta Cancelleria u Italiji i datira iz srednjeg vijeka odnosno iz perioda između 1417. i 1463. godine. (Antonio idr. 2019)

Renesansni Italijani

Prikaz statistike zastupljenosti u današnjici

Populacija	E-V13 procenat	Broj uzoraka	Sudija
Kosovski Albanci	43.86%	114	Peričic et al. (2005)
Bošnjaci Sandžaka	36.7%	286	Bosniak DNA base (2020)
Albanci (Albanija, Makedonija, Kosovo)	35.26%	329	Battaglia et al. 2008. Peričic et al. (2005) Cruciani et al. (2007)
Grci iz  Sesklo/Dimini	35.1%	57	King et al. (2008)
Grci iz  Lerna/Franchthi	35.1%	57	King et al. (2008)
Makedonski Albanci	34.38%	64	Battaglia et al. 2008.
Albanci	32.29%	96	Cruciani et al. (2007)
Makedonski Arumuni	29.82	57	Peričic et al. (2005)
Srbi	18.58%	113	Peričic et al. (2005)
Bošnjaci Bosne I Hercegovine	18.3%	115	Bosniak DNA base (2020)
Kontinentalni Grci	17.69%	147	Cruciani et al. (2007)
Makedonci	17.17	99	Cruciani et al. (2007)
Grci sa Krita +Grci iz Nea Nikomedeije Grci iz Sesklo / Diminija iz Lerne / Franchthi	16.76%	364	King et al. (2008)
Bugari	16.18	204	Cruciani et al. (2007)
Grci sa Egejskih ostrva	15.49%	71	Cruciani et al. (2007)
Grci iz Nea Nikomedeije	14.0%	57	King et al. (2008)
Grci sa Krita +Grci iz Nea Nikomedeije Grci iz Sesklo / Diminija iz Lerne / Franchth Kontinentalni Grci Grci sa Krita Grci sa Egejskih ostrva	13.8%	797	King et al. (2008) Cruciani et al. (2007)
Kontinentalni Grci Grci sa Krita Grci sa Egejskih ostrva	11.32%	433	Cruciani et al. (2007)
Kiparski Turci	10.87	46	Cruciani et al. (2007)
Druze Arapi	10.71	28	Cruciani et al. (2007)
Mađari	9.43	106	Cruciani et al. (2007)
Ukrajinci	9.09	11	Cruciani et al. (2007)
Južni Talijani	8.51	141	Cruciani et al. (2007)
Slovaci	8.33	24	Cruciani et al. (2007)
Moldovi	7.79	77	Cruciani et al. (2007)
Sicilijanci	7.19	153	Cruciani et al. (2007)
Rumunji	7.17	265	Cruciani et al. (2007)
Krit	6.7%	193	King et al. (2008)
Sicilijanci	5.93	236	Di Gaetano et al. (2008)
Hrvati	5.60	108	Peričic et al. (2005)
Grci sa Krita	5.58%	215	Cruciani et al. (2007)
Asturijanci	5.56	90	Cruciani et al. (2007)
Centralni Italijani	5.34	356	Cruciani et al. (2007)
Sjeverni Italijani	5.32	94	Cruciani et al. (2007)
Central Anatolian	4.92	61	Cruciani et al. (2007)
Česi	4.85	268	Cruciani et al. (2007)
Huelva Andaluzijci	4.19	167	Ambrosio et al. (2010)
Jugoistočni Turci	4.17	24	Cruciani et al. (2007)
Južni Portugalci	4.08	49	Cruciani et al. (2007)
Estonci	4.05	74	Cruciani et al. (2007)
Sjeverni Potrugalci	4	50	Cruciani et al. (2007)
Francuski	4	225	Cruciani et al. (2007)
Libijski Jevreji	4	25	Cruciani et al. (2007)
Sjeverni Rusi	3.66	82	Cruciani et al. (2007)
Palestinci	3.45	29	Cruciani et al. (2007)
Njemci	3.9	77	Cruciani et al. (2007)
Slovenci	2.88	104	Cruciani et al. (2007)
Danci	2.86	35	Cruciani et al. (2007)
Istanbul Turci	2.86	35	Cruciani et al. (2007)
Egipćani iz Baharija	2.44	41	Cruciani et al. (2007)
Južni Rusi	2.17	92	Cruciani et al. (2007)
Azeri	2.06	97	Cruciani et al. (2007)
Poljaci	2.5	40	Cruciani et al. (2007)
Jugozapadni Turci	2.5	40	Cruciani et al. (2007)
Marokanski Jevreji	2	50	Cruciani et al. (2007)
Bouhria Berbers	1.49	67	Cruciani et al. (2007)
Sjeverni Egipćani (Delta)	1.39	72	Cruciani et al. (2007)
Južni Egipćani	1.27	79	Cruciani et al. (2007)
Sardinija	1.07	374	Cruciani et al. (2007)

Haplogrupa V13 je najzastupljenija kod Albanaca u svim regijama, Bošnjaka Sandžaka, Grka i etničkih Vlaha

Poznati pripadnici haplogrupe

Izvor: Eupedia

Braća Wright , izumitelji prvog uspješnog aviona na svijetu, pripadali su haplogrupi E-V13 (podrazred S7461). Oni su navodno porijeklom iz Johna Wrighta (1488-1551) iz Kelvedon Halla, Essex, Engleska, koji je omogućio da Wright Prezime DNA Project izolira svoju očevu lozu na temelju podudarajućih haplotipova preko 20 sudionika koji se spuštaju s te loze.

Lyndon B. Johnson (1908-1973), 36. predsjednik Sjedinjenih Država, identificiran je kao član haplogrupe E1b1b1 kroz Johnson / Johnston / Johnstone DNA Project Project . Njegov haplotip, iako još nije potvrđen SNP testiranjem, predviđa se kao E-V13.

Prema DNK rezultatima rođaka , suosnivač Googlea Larry Page (rođen 1973.) mogao bi pripadati haplogrupi E-V13 . Od novembra 2016. godine bio je 12. najbogatija osoba na svijetu.

Reference