I-PH908* – Rod Šalja

I-PH908 je grana od I-S17250 poznat kao staroevropski dinarski gen. Stara je oko 1800 godina. Nastala na prostoru Ukraine, odakle je migrirala svojim najvećim dijelom na Balkan sa epicentrom na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine.

Zbog arheološke neistraženosti, nije pronađen ni jedan DNK u starim kostima na putanji od Ukraine do Balkana.

(u gornjem lijevom uglu, klikom na ikonu pored naslova, može se izabrati više opcija za pretraživanje mape – CTRL+scroll za zumiranje)

Genetika:

Najreprezentativniji predstavnici ove grane danas su Bošnjaci u Bosni koji su se najmanje miješali sa okolnim stanovništvom i koji predstavljaju najhomogenije nasljednike ove haplogrupe.

II-III vijek – Na prostor Ukraine, u trenutku nastajanja ove grane, se naseljavaju Goti i Skandinavije i Germanije, i preuzimaju teritoriju od Sarmata gdje formiraju Kijevsku kulturu.

380. vlast od Gota uglavnom preuzimaju Huni, koji iz Azije prodiru u Evropu i Balkan.

VII vijek – Slaveni, u invaziji sa Avarima i Bugarima, osvajaju po prvi put prapostojbinu I-PH908 odakle idu na ekspanziju na Balkan.

U 7. vijeku Singidunum zauzimaju Avari. Krajem vijeka su zabilježeni prvi doseljeni Slaveni u toj okolini.

Pop Dukljanin je u svom ljetopisu napisao da su na Balkanu pored doseljenih Slavena postojali Goti, koji su istovremeno bili srodni i Slavenima i Ugarima.

  • Visok procenat I-PH908 među današnjim potomcima Huna i Avara, Ugarima-Mađarima se može objasniti sa hunskim migracijama i asimilacijom.
  •  Visok procenat I-PH908 među potomcima Dačana i današnjim Rumunima i Vlasima (romanskim stanovništvom na Balkanu) se može objasniti sa gotskim migracijama i asimilacijom – kasnijom romanizacijom.

Identificirani potomci I-PH908 u Italiji i Španiji koje su kasnije osvojili Goti sa Balkana, potvrđuje tezu da je I-PH908 dolazila na Balkan u više talasa.

Jezgro I-PH908 haplogrupe se prije svega stvorilo na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine, odakle se raširilo po cijelom zapadnom Balkanu i šire

VIII-XI vijek – Na prostoru Kosova i prizrenske oblasti je naseljavalo stanovništvo, uglavnom doseljeno sa primorija srednjovijekovne Duklje i Zahumlja. Nerijetko se to stanovništvo miješalo sa sa balkanskim starosjediocima, kako je evidentno kod plemena Šalja.

Šalje imaju dvije dominantne grane, jedna R1b i druga I2a. I2a se uglavnom identificira kod Šalja sa Rugove. Postoji više opcija kako je I2a-PH908 mogla da se pojavi kod Šalja:

  • sa teritorije Prizrena se neka romanska ili slavenska a grana pridružila plemenu Šalja
  • sa teritorije Dukađina (Metohije) je asimilirano srednjovijekovno stanovništvo – što je manje izvjesno

Pleme Šalje

Ime

Prema riječima etimologa Roberta Elsija, njihovo ime potiče od albanske riječi shalës(inë), što u prijevodu znači “neplodno zemljište”.

Prema legendi Šaljani imali su zajedničkog pretka sa Šošima i Mirditama (od tri brata potiču, jedan je imao sedlo (alb. shalë), drugi je imao sito (alb. shoshë), a treći, koji nije imao ništa, želio je da sa svojom braćom ima dobar dan (alb. mirëdita)).

Geografija

Historija

Rani Srednji vijek

Prema legendi predak Šaljana bio je Zog Diti, koji je imao braću Mark Dita iz Šoša i Mir Dita iz Mirdite.

Postoje i druge teorije o osnivaču plemenu.

Iako su katolici, Šalje svetog Jovana Evanđelista, kojeg proslavljaju 27. decembra.

14. vijek

Šalje su ranije naseljavale planinu Paštrik u blizini Prizrena (na Kosovu) krajem 14. vijeka.

Ruski naučnik JV Ivanova (1922–2006) sproveo je istraživanje u sjevernoj Albaniji 1956–58, i zabilježio je od mještana da su, kada su Šalje naselile dolinu Shala na sjeveru Albanije, naišli na izvorni Mavriće koji su živjeli u tom područiju, do planine Puke u 15. vijeku.

Rezultati istorijskih i arheoloških istraživanja potvrđuju predanja prema kojima su se preci Šaljana naselili u Šalju prije nekoliko vijekova.

15. vijek

Šalje se spominju u osmanskim defterima prvi put 1485. godine.

Među prvima koji je primio Islam dolaskom Osmanlija u ove krajeve 1455. godine je Omeraga Šalja, a njegovo ime bjese Deda Salja, katoličke vjere. Tadašnje turske vlasti dadose Omer-agi velike posjede u Gusinju i Plavu. Omer-aga imao je dva sina, Hasan-agu i Tahir-agu. Hasan-aga napravio prvu kuću iznad rijeke Grncara i osnova Omeragića mahalu u Gusinju, a njegov brat Tahir-aga osnova Omeragića mahalu u Plavu. Bili su jako odani turskoj vlasti i kod Turaka dobise veliki ugled kao i kod starinskog ilirskog stanovnistva. Zbog velike odanosti turskoj vlasti djecu Omer-age poslaše u Istambul na školovanje i tako potomci Omer-age postaše dizdari (upraviteiji) Gusinja, Plava i Bihora od 1461 – 1590.

16-17. vijek

Spomen imena Šalja na italijanskom jeziku 1634. godine kao Skiala.

18. vijek

Šaljani zajedno sa Kastratima i Škrijeljima koji su emigrirali u Rugovu su ušli u fis Keljmendi, i ubrzo odatle se izdvaja grana koja naseljava Sandžak (tutinska sela Žirče, Ruđa, Smaluća i Koniče), 1721. godine. Prema popisu koji je vatikan sproveo u Sandžaku, u Žirču su postojale 4 katoličke kuće i 28 katolika.

Već 1767. godine su prvi put doselili u Novi Pazar. Što ukazuje da su među najstarijim porodicama u Sandžaku.

Najintezivnija faza  migracija bila je između sredine 18. vijeka i 1840. godine.

Pleme Šalja je podijeljeno na četri bajraka tj. bratstva, Teti, Pecaj, Lotaj i Lekaj, ili tri bajraka: Šalja, Gemaj i Teti, a druga dva bajraka smatraju sebe plemenima.

19.-20. vijek

1820. godine se u selu Brveniku kod Raške spominju Žirčani.

Godine 1831. Šalje Žirčani u Novom Pazaru su učestvovali masovno u protestima protiv reformi Sultana Mahmuda II, nakon čega je osuđeno na smrtnu kaznu od strane Ejup-paše Fehratagića osam Žirčana.

Pleme Šalja bila je u sukobi sa plemenom Gaši sve do 1879. godine, kada je sultanovim naređenjem sukob prekinut.

Nakon mladoturske revolucije 1908. godine i kasnije obnove osmanskog ustava, pleme Šalja je dalo bešu da će da podrži ustav i neće biti krvne osvete između njih i ostalih plemena do 6. novembra.

Godine 1910. zajedno sa ostalim albanskim plemenima, Šalje su se priključile albanskoj pobuni 1910. godine, a borba između i osmanlijskih snaga na čelu sa Ševket Turgut-pašom koji je pokušavao da stigne do Skadra bila je žestoka.

Tokom albanskog ustanka 23. juna 1911. godine albanska plemena i drugi revolucionari okupili su se u Crnoj Gori i izradili memonarndum Geče koji je zahtijevao da Albanci imaju sociopolitička i jezička prava, memorandum su potpisali dvojica Šaljana. U kasniji pregovorima sa Osmanlijama, amnestija je dodijeljena plemenima sa obećanjima osmanske vlade da će izgraditi jednu do dvije osnovne škole u nahiji Šalja i isplatiti zarade nastavnicima koji će im biti dodijeljeni.

Godine 1913. pleme Šalja se pridružila crnogorskim snagama tokom opsade Skadra. Kada su ih crnogorske snage počele razoružati nakon što su osvojili grad, Šaljani su se pobunili.

Godine 1918. austrougarski popis je zabilježio 431 domaćinstva i 2.512 stanovnika, koji su naseljavali okolinu Abata, lekaja, Lotaja, Nenmavrika, Nikaja, Pečaja i Tehe.

Godine 1926. pleme Šalja i Šoši su se ponovo pobunile, ali su ovu pobunu ugasili žandarmi na čijem je čelu bio Muharem Bajraktari i borci iz Dibre i Mata.

Poslije Drugog svjetskog rata, komunisti su prisiljavali nacionalističke snage Albanije da se povuku u Šalju, koju su kontrolisali tokom 1945. i 1946. godine.

 

Šalje Bošnjaci

Šalje doseljene sa Rugove u župsku oblast Žirča, Ruđa i Smaluća kod Tutina, u periodu kada je Sandžak pripadao Bosanskom pašaluku, su od ranih dana govorile dominantnim jezikom u Sandžaku i tako se pripojile muslimansko-bošnjačkom identitetu Sandžaklija.

To je naročito evidentno u protestima održanim u Novom Pazaru početkom 19. vijeka protiv sultanovih reformi, gdje je kasnije na smrt osuđeno 8 Žirčana Šalja.

Šalje iz Koniča poznati su po izradi drvenog posuđa i pribora za jelo (žlica), grablji, vila, šindre, vijače i drugo koje su prodavali po tržnicama u Tutinu, Rožaju, Novom Pazaru, Delimeđi, Dugim Poljanama, Sjenici i drugdje.

Šalje Albanci

Danas na Kosovu, Šaljana ima u Vučitrnu, Mitrovici i Trepči u brdovitom prijedelu pod nazivom Šaljska Bajgora, a Bajgora ima 37 naselja. Podijeljeni su u četri bratstva (alb. vllazni): Gima, Pecaj-Peci, Maleti i Lopči. Šaljana ima dosta u Istiniću, Gornjoj Luci, Strelcu i Ulatu kod Dečana, u Klini i Drenici.

Prapostojbina Šalja danas

Šaljanska oblast

 

 

Izvori:

  1. 1.Elsie Robert, Historijski rječnik Albanije, Plemena Albanije
  2. Ramiz Šaćirović, Selo Koniče i kašikarsko-drvodeljarski zanati Koničana
  3. bosanskehistorije.com
  4. 2. Bošnjački DNK projekat

 

 

 

 

1 Comment

  1. Zircanin says:

    Šalje su iz sela Isnića kod Peći

Ako posjedujete još informacija, molimo vas da nam napišete u komentaru. Ako posjedujete vrijedne fotografije, pošaljite nam na mail: bosnjackidnk@gmail.com

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su označena *

REKLAME
Test
Test